Periodontal Risk Değerlendirmesi

Sondalamada kanama yüzdesi (BOP)

Sondalamada kanama (BOP), standart bir periodontal sond ile cep tabanına kadar hafif sondalama yapılarak belirlenir.

Sonuç ikili (dikotom) olarak pozitif veya negatiftir. Uygulanan kuvvet 0,25 N’u (25 g) aşmamalıdır.

BOP her dişte dört bölgede ölçülür (meziobukkal, orta bukkal, distobukkal ve orta oral). Bu işlem en iyi şekilde kadranlar hâlinde, önce bukkal ölçümler, ardından oral ölçümler yapılarak gerçekleştirilir.

Sondalamada kanama skoru, pozitif bölge sayısının toplam bölge sayısına bölünüp 100 ile çarpılmasıyla elde edilir.

Sondalama derinliği ≥5 mm olan periodontal cep sayısı

Her dişte dört bölge nazikçe sondalanır (meziobukkal, orta bukkal, distobukkal ve orta lingual). Derinliği 5 mm veya daha fazla olan ceplerin sayısı kaydedilir.

Hastanın hastalık ilerlemesi riskinin değerlendirilmesinde, sondalama derinliği ≥5 mm olan rezidüel ceplerin sayısı, risk değerlendirmesinin fonksiyonel diyagramında hastalığın tekrarlaması için ikinci risk göstergesi olarak değerlendirilir. Ölçek doğrusal olarak ilerler; vektör üzerindeki kritik değerler 2, 4, 6, 8, 10 ve ≥%12’dir.

4’e kadar rezidüel cebi olan bireyler görece düşük riskli hastalar olarak kabul edilebilirken, 8’den fazla rezidüel cebi olan hastalar hastalığın tekrarlaması açısından yüksek riskli bireyler olarak değerlendirilebilir.

Kaybedilen diş sayısı

Bu risk değerlendirmesinin amaçları doğrultusunda tam bir dişlenme 28 dişten oluşur (yirmi yaş dişleri hariç). İkinci azı dişlerinin yerine meziale doğru kaymış olan yirmi yaş dişleri ikinci azı dişi olarak sayılır.

Üçüncü azı dişleri hariç dişlenmeden (28 diş) kaybedilen dişlerin sayısı, yerlerinin doldurulup doldurulmadığına bakılmaksızın sayılır. Ölçek burada da doğrusal olarak ilerler; vektör üzerindeki kritik değerler 2, 4, 6, 8, 10 ve ≥12’dir.

4’e kadar diş kaybetmiş bireyler düşük risk kategorisindeki hastalar olarak kabul edilebilirken, 8’den fazla diş kaybetmiş hastalar yüksek risk kategorisinde değerlendirilebilir.

Hastanın yaşına göre kemik kaybı yüzdesi

Kemik kaybı yüzdesi arka dişlerin röntgen filmlerinden tahmin edilir. En fazla kaybın olduğu bölge kemik kaybı değerini belirler.

Başlangıç kemik seviyesi, mine-sement sınırının (CEJ) 1 mm apikali olarak kabul edilir. Kemik kaybı kabaca %10’luk adımlarla tahmin edilir. Periapikal filmlerin bulunmadığı durumlarda ısırma (interproksimal) filmleri kullanılabilir. Bu yaklaşık hesaplamada kemik kaybı mm başına %10 olarak tahmin edilir.

Hastanın hastalık ilerlemesi riskinin değerlendirilmesinde, alveol kemiği kaybının hastanın yaşına göre boyutu, risk değerlendirmesinin fonksiyonel diyagramında hastalığın tekrarlaması için dördüncü risk göstergesi olarak tahmin edilir.

Sistemik faktörler

Hastalığa yatkınlığın ve/veya periodontal hastalığın ilerlemesinin değişmesine ilişkin en sağlam kanıtlar, Tip I ve Tip II (insüline bağımlı ve insüline bağımlı olmayan) diabetes mellitus hastalarında yapılan çalışmalardan elde edilmiştir.

Diyabetin periodontal hastalıklar üzerindeki etkisinin tedavi edilmemiş periodontal hastalığı olan hastalarda belgelendiği, tedavi edilmiş hastalar için ise bugün itibarıyla net bir kanıt bulunmadığı göz önünde bulundurulmalıdır. Bununla birlikte, sistemik durumların etkisinin hastalığın tekrarlamasını da etkileyebileceğini varsaymak makuldür.

Hastanın hastalık ilerlemesi riskinin değerlendirilmesinde sistemik faktörler, yalnızca biliniyorsa risk değerlendirmesinin fonksiyonel diyagramında hastalığın tekrarlaması için beşinci risk göstergesi olarak dikkate alınır. Bu durumda bu vektör için yüksek risk alanı işaretlenir. Bilinmiyorsa veya mevcut değilse sistemik faktörler genel risk değerlendirmesinde dikkate alınmaz.

Çevresel faktörler

Tütün tüketimi – enfiye veya çiğneme tütünü yerine ağırlıklı olarak sigara içme şeklinde – kronik periodontitisli hastalarda hastalığa yatkınlığı ve tedavi sonucunu etkiler.

Hastanın hastalık ilerlemesi riskinin değerlendirilmesinde, sigara kullanımı gibi çevresel faktörler risk değerlendirmesinin fonksiyonel diyagramında periodontal hastalığın ilerlemesi için altıncı risk faktörü olarak dikkate alınmalıdır.

Sigara içiminin destekleyici periodontal tedavi (SPT) sırasında daha kötü sonuçlarla ilişkisine dair mevcut kanıtlar sınırlı olsa da, yoğun sigara içenlerin (günde ≥20 sigara) idame tedavisi sırasında daha yüksek bir risk grubuna dahil edilmesi makul görünmektedir.

Sigara içmeyenler (NS) ve eski sigara içicileri (FS: bırakalı 5 yıldan fazla olanlar) periodontitis nüksü açısından görece düşük risk taşırken, ağır sigara içicileri (HS: günde bir paketten fazla sigara içenler) kesinlikle yüksek risk altındadır.

Ara sıra sigara içenler (OS: günde <10 sigara) ve orta düzeyde sigara içenler (MS: günde 10–19 sigara) hastalığın ilerlemesi açısından orta risk altında kabul edilebilir.

Kaynak

LANG N P, TONETTI M S: Periodontal risk assessment (PRA) for patients in supportive periodontal therapy (SPT). Oral Health Prev Dent 1: 7-16 (2003).